listopada 20, 2026

"Sprawcy i ofiary" Małgorzata i Michał Kuźmińscy

"Sprawcy i ofiary" Małgorzata i Michał Kuźmińscy

Autorzy: Małgorzata i Michał Kuźmińscy
Tytuł: Sprawcy i ofiary. Prawdziwe historie polskich zbrodni
Data premiery: 12.11.2026
Wydawnictwo: Mando
Liczba stron: 224
Gatunek: reportaże / true crime
 
Małgorzata i Michał Kuźmińscy to małżeństwo, które od kilkunastu lat tworzy razem książki. Debiutowali w roku 2009 sensacyjno-kryminalną powieścią retro pt. “Sekret Kroke”, którą wraz ze swoim drugim tytułem wydali w Wydawnictwie Świat Książki. Od 2015 roku piszą kryminały we współpracy z Wydawnictwem Dolnośląskim, w którym ukazały się już dwie ich serie: czterotomowa z Anną Serafin i Sebastianem Strzygoniem, która doczekała się w ostatnich latach ekranizacji na SkyShowtime, oraz dwutomową (na ten moment) z Sylwią Nowak. Jednak nie tylko fikcyjna zbrodnia ich interesuje. W latach 2018-2021 wzięli udział w programie “Opowiem ci o zbrodni” w Crime+Investigation, w którym polscy twórcy kryminałów analizowali głośne i mniej znane zbrodnie, do których faktycznie w Polsce doszło. W ramach tego projektu ukazał się program telewizyjny, któremu towarzyszyły publikacje w formie książek - to w nich autorzy w formie czegoś pomiędzy reportażem o opowiadaniem przytaczali omawiane i analizowane zbrodnie. Kuźmińscy wzięli udział w aż czterech z pięciu sezonów, a zatem powstały ich cztery reportaże - to one znalazły się w teraz wydanej książce “Sprawcy i ofiary. Prawdziwe historie polskich zbrodni”.
To jednak nie jedyna styczność autorów z gatunkiem true crime - w 2022 roku wydali wspólnie reportaż “Ścigając zło”, a rok później Małgorzata Fugiel-Kuźmińska wydała książkę napisaną wraz ze znanym polskim profilerem kryminalnym Janem Gołębiowskim pt. “Urodzeni mordercy?”.
„(…) uważamy, że literatura kryminalna jest literaturą realistyczną, a nie fantastyczną, że oprócz dostarczania czytelniczej satysfakcji, nadaje się do opisywania współczesnego świata, ale też do poruszania ważnych – egzystencjalnych – kwestii. Bo kryminał to ostatecznie opowieść o życiu i śmierci.”
“Sprawcy i ofiary. Prawdziwe historie polskich zbrodni” to zbiór reportaży, które powstały dzięki dokładnej analizie wybranych zbrodni. Autorzy mieli do dyspozycji akta sprawy, wraz z zeznaniami sprawców i świadków, wyrokiem sądowym czy przebiegiem procesów, w wyniku których sprawcy zostali skazani. W swojej analizie uwzględniają też reakcję mediów, powołują się na artykuły prasowe czy wrażenia dziennikarzy. To jednak nie tylko omówienie przebiegu sprawy, a jej dokładna analiza - Kuźmińskich bardziej interesuje odpowiedź na pytanie dlaczego? i jak to się stało, że do tych zbrodni doszło?, co zmienia punkt ciężkości tych opowieści. Bo dzięki temu nie chodzi w nich o sprawców, a naukę, uwrażliwienie i wnioski, które pozwolą czytelnikowi nie usprawiedliwić, a może choć trochę zrozumieć.
„(...) zostaliśmy z myślą, że pisanie – i czytanie – o złu nie może odbiorcy z tym złem zostawiać. Że naszą rolą jest próba zrozumienia i pokazania, dlaczego zdarzyło się to, co się zdarzyło. Opowiadanie o zbrodni, a już zwłaszcza prawdziwej, nie może być tylko rozrywką. To dlatego sięgnęliśmy po sprawy, z których każda mówi coś więcej o nas samych – rodzinach, sąsiadach, społecznościach, społeczeństwach, systemach, o czasach, w których się wydarzały, o jednostkach, których życie przeorały.”
Poza miejscem zdarzeń określonym granicami naszego kraju, każda z analizowanych zbrodni jest inna. Dwie miały miejsce w czasach PRL-u, dwie później, na przełomie 1999/2000 i chwilę po. W książce ich podział jest przejrzysty - każda jest oddzielona od poprzedniej, każda pisana jest według własnej numeracji, każdą otwiera osobna strona z tytułem i grafiką. Przed nimi autorzy zawarli przedmowę, w której na dosłownie pięciu stronach opowiadają o projekcie i o tym, dlaczego w ogóle wzięli w nim udział. Książkę zamyka spis treści z dokładną rozpiską każdego reportażu.
„Ofiary masowego mordercy są całkowicie przypadkowe, a jedynym, co je z nim wiąże, jest miejsce, które coś dla niego znaczy, coś reprezentuje – które wybrał, a one akurat się w nim znalazły.”
W żadnej z tych czterech publikacji autorzy nie pokusili się o fabularyzowaną formę. W każdej do zbrodni podchodzą z reporterską precyzją, choć rozpisują ją nieco inaczej. Pierwsze dwa reportaże, o zbrodni połanieckiej i morderstwie na Halembie w Rudzie Śląskiej przybierają klasyczną formę z podziałem na numerowane i tytułowane rozdziały. Kolejne, o strzelcu w sieradzkim więzieniu, rozpisane jest według godzin zdarzenia i dat, a ostatnie przybiera najbliższą fabularyzacji (choć nadal od niej daleką) formę z podziałem na dwa czasy - lata 60. XX wieku, kiedy swoje zbrodnie popełniał Bogdan Arnold oraz czasy współczesne, gdy autorzy wybrali się do miejsca, w którym sprawca trzymał ciała swoich ofiar. Każda publikacja pisana jest krótkimi zdaniami, bez ozdobników - to w końcu zbrodnia, tu nie ma co koloryzować, nie ma co upiększać i nie ma nad czym się rozwlekać, więc i ich opisy nie są formą rozrywki, tak jak dzieje się to w niektórych kryminałach. W tym kontekście niektórych może zastanawiać informacja zawarta na okładce książki przestrzegająca przed drastycznymi opisami - po lekturze mogę doprecyzować, że odnosi się to przede wszystkim do publikacji ostatniej, w której autorzy pochylają się nad jednym z najbardziej makabrycznych sprawców w historii zbrodni PRL-u. To w nim obraz zbrodni i to, co później działo się z ofiarami naprawdę mocno szokuje i wręcz obrzydza. To jednak ciągle nie jest epatowanie makabrą, a opisy nadal pozostają tak jak w poprzednich przypadkach bardzo rzeczowe, jednak w stosunku do skali zbrodni, drastyczności nie dało się uniknąć.
„Dzieci nie są jeszcze pełnoprawnymi członkami wspólnoty, nie ciążą więc na nich powinności, które wspólnota nakłada, nie znają konsekwencji złamania jej zasad. Poza tym od dorosłych słyszą, że trzeba mówić prawdę. Najmłodsi nie mieli się jeszcze czasu nauczyć o życiu tego, co z czasem sprawia, że dorośli o tym zapominają.”
Reportaże ułożone są w kolejności chronologicznej powstania. Pierwszy z nich, czyli “Ludzie w autobusie” skupia się na zbrodni, do jakiej doszło w niewielkiej świętokrzyskiej wiosce w święta Bożego Narodzenia 1976 roku. To zbrodnia połaniecka, jedna z najgłośniejszych spraw PRL-u, w której trzy młode ofiary straciły życie z ręki kilkorga sprawców, jednak tym, co szokuje najmocniej, są świadkowie - do zbrodni doszło na oczach ponad pół setki osób, z których nie tylko nikt nie stanął w obronie przyszłych ofiar, ale też później wszyscy podporządkowali się zmowie milczenia. To małomiasteczkowa zbrodnia, w której samo miejsce jej popełnienia ma znaczenie. Autorzy przyglądają się funkcjom, jakie pełnili sprawcy i ofiary, historii i zatargom ich rodzin, które ciągnęły się od pokoleń, jak i kondycji wioski w perspektywie powojennej, temu w jaki sposób potomkowie chłopów podchodzili do ważności prawa i społeczności.
„Ich zbrodnia będzie jedną z najczęściej przywoływanych w kolejnych reportażach (oprócz Łuki napisze o niej też Hanna Krall), programach, kryminałach, powstanie o niej film i sztuki teatralne. Nieodmiennie, jak refren, będzie się o tej zbrodni powtarzać, że to niemożliwe, niepojęte, nieludzkie. Ale być może zło, które w tamtą świąteczną noc zstąpiło na Zrębin, było właśnie proste. I ludzkie.”
Drugi reportaż pt. “Szczególne potępienie” przytacza zbrodnię, do której doszło w Rudzie Śląskiej wiosną 1999 roku. I tu znowu czas i miejsce mają znaczenie - zmiana ustrojowa analizowana jest pod kątem powtarzalności historii i tego, jak na tę powtarzalność reagują ludzie. To zbrodnia, która została uznana za rytualną, dwóch młodych chłopców zamordowało dwójkę swoich rówieśników: chłopaka i dziewczynę w satanistycznym rytuale, który miał im pokazać to, co znajduje się za granicą życia i śmierci. Autorzy analizują relacje sprawców z otoczeniem oraz wspominają o wpływie popkultury, która po raz pierwszy, po zmianie ustrojowej, zapewniła polskim nastolatkom tak duży dostęp do popkultury przemocy.
„Polski odbiorca dopiero po upadku komunizmu po raz pierwszy na taką skalę spotyka się z popkulturą pełną przemocy – od amerykańskich filmów grozy, przez dostępne na giełdach horrory klasy B czy C, po sadystyczno-pornograficzne paradokumenty z szokującymi scenami zadawania bólu i śmierci.”
Trzecia publikacja “Wieżyczka numer VIII” to zbrodnia z marca 2007 roku, do której doszło w sieradzkim więzieniu. To sprawa masowego morderstwa, jakiego dopuścił się jeden z tamtejszych strażników. Pierwsza taka sprawa w Polsce, która pokazała, że problem masowych mordów z użyciem broni to nie tylko problem Ameryki, a co za tym idzie, to nie tylko mieszkańcy Stanów Zjednoczonych powinni mieć na takie sytuacje protokoły i znane sposoby postępowania. To zbrodnia, w której zawiódł system, ale też głęboka analiza sprawcy, który tak naprawdę nie jest zwyrodnialcem - to po prostu człowiek, który pękł. Dlaczego nikt tego nie dostrzegł, dlaczego nikt temu nie zapobiegł? Poszukiwanie odpowiedzi na te pytania do łatwych nie należy i przyznam, że ta publikacja właśnie ze względu na tę zwyczajność sprawcy poruszyła mnie najmocniej.
„Z tego, że Damian C., czy którykolwiek inny masowy morderca, pasuje do profilu, nie wynika jeszcze, że łatwo ich zawczasu wytropić, wychwycić i powstrzymać. To, co jasne po fakcie, niekoniecznie daje się zauważyć przed nim.”
Ostatni reportaż “Domator” wraca do czasów PRL-u, do katowickich zbrodni Bogdana Arnolda, które zostały ujawnione w 1967 roku. To z jednej strony typowa sprawa seryjnego mordercy, z drugiej niezorganizowany sprawca, którego plan kończył się na pozbawieniu życia, o ile w ogóle jakiś plan był. I tutaj autorzy sięgają do biografii sprawcy, szukają powodów jego psychopatii - zarówno w jego dzieciństwie przypadającym na czas II wojny światowej, jak i złych wzorców, jakie wyniósł z domu, równocześnie wskazując, że nie jest to ścieżka utarta - tak, kroczą nią seryjny mordercy, ale nie wszyscy, którzy nią kroczą seryjnymi mordercami zostają. Analizują jego późniejsze relacje i to, jak był postrzegany przez społeczeństwo. To najbardziej z “typowych” spraw w tym zbiorze pod kątem sprawcy, szokująca makabrą i okrucieństwem zbrodni.
„(...) chociaż są w tej historii rozwiązłe kobiety, to nie ma w niej romantyzmu. Chociaż była zbrodnia, nie było zagadki. I chociaż był morderca – nie było potwora.”
Podsumowując, “Sprawcy i ofiary” to zbiór reportaży true crime, który skupia się na tym, by z tematu popełnionej zbrodni coś wynieść, czegoś się nauczyć. A żeby to zrobić, trzeba okoliczności zbrodni przeanalizować zarówno pod kątem prywatnym sprawcy, jak i w szerszym kontekście. Każda z przytoczonych spraw przynosi inne zagadnienie, inne tematy do analizy i refleksji, każdy zatem odbierze je inaczej. Dla mnie najbardziej poruszające były reportaże pierwszy i trzeci dlatego, że są to zbrodnie, w które uwikłani są ludzie zwyczajni, niczym się spośród społeczeństwa niewyróżniający. Mimo że każdy z tych reportaży był już publikowany, to myślę, że dobrym pomysłem było zebranie ich w jedną książkę - publikacje towarzyszące programowi “Opowiem ci o zbrodni” to zawsze byli różni autorzy, a więc bardzo różne style opowieści, tutaj mamy zbiór pary, która za każdym razem ciężar zbrodni opiera w tym samym miejscu.
 
Moja ocena: 7/10
 
Recenzja powstała w ramach współpracy z Wydawnictwem Mando.


Dostępna jest też w abonamencie 


Podoba Ci się to, co robię?
Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

listopada 20, 2026

Wygraj "Zaproszenie"! Konkurs patronacki

Wygraj "Zaproszenie"! Konkurs patronacki

W grudniu bardzo chętnie sięgamy po powieści świąteczne, które znajdziemy tak naprawdę w każdym gatunku literackim. Sama niedawno zachwalałam Wam kryminał świąteczny i kilka podobnych propozycji jeszcze na ten rok mam w zanadrzu! Jednak bardzo bym chciała, żebyście na ten miesiąc zarezerwowali sobie czas także na inną książkę, która ze świętami Bożego Narodzenia nie ma NIC wspólnego! No chyba, że za takie coś uznacie śnieg 😉

Historia „Zaproszenia”, czyli najnowszego na polskim rynku thrillera Sebastiana Fitzka, rozgrywa się pomiędzy 16 a 17 grudnia wysoko w Alpach, gdzie Marla ze znajomymi ze szkoły średniej, z którymi ostatni raz widziała się pięć lat temu, zamierza spędzić weekend. Wydaje się Wam, że wiecie już w jakim kierunku ta historia zmierza? Thriller, hotel w górach odseparowany przez śnieżycę od reszty świata, zamknięte grono postaci? Na tych znanych punktach orientacyjnych Fitzek buduje historię, która bez wątpliwości zaskoczy, a nawet zszokuje każdego! I właśnie dzisiaj oferuję Wam tę książkę w konkursie!  

Co zrobić, by wziąć w nim udział? Odpowiedz na pytanie: 
Dlaczego chcesz przyjąć „Zaproszenie”? W swoją odpowiedź wpleć informację miał*ś już do czynienia z książkami Sebastiana Fitzka.


Nie bójcie się dać się ponieść swojej kreatywności! Zgłoszenia możecie zamieszczać w dowolnej formie, im bardziej oryginalnie, tym lepiej.

Konkurs organizuję na moich wszystkich profilach, więc swoje zgłoszenia można zamieszczać tutaj w komentarzu pod postem lub pod konkursowymi postami na FB i IG - zgłosić można się tylko raz!

  1. Konkurs trwa od 20 do 24 listopada, wyniki ogłoszę w tym poście, na FB i IG do 1 grudnia.
  2. Z nadesłanych odpowiedzi wybiorę trzy, które moim zdaniem będą najciekawsze. Przy ich wyborze pod uwagę będę brała również aktywność uczestników na profilach Kryminału na talerzu.
  3. Wysyłka tylko na terenie Polski.
  4. Udzielając odpowiedzi na pytanie konkursowe uczestnik równocześnie oświadcza, że zapoznał się z regulaminem konkursu zamieszczonym na tej stronie  – klik!

Zachęcam też do polubienia profilu wydawnictwa na IG (klik!) i FB oraz moich własnych (IG klik! FB klik!), a także do dołączenia do obserwatorów mojego bloga. Będzie mi też bardzo miło jeśli na swoich profilach udostępnicie informację o tym konkursie (możecie po prostu podać dalej mój post o konkursie, który zamieściłam na IG i FB) i zaprosicie do zabawy znajomych. 


Serdecznie zachęcam do udziału i życzę wszystkich uczestnikom powodzenia!



Podoba Ci się to, co robię?
Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

listopada 19, 2026

"Przetwórnia czekolady" M.M. Perr - patronacka recenzja premierowa

"Przetwórnia czekolady" M.M. Perr - patronacka recenzja premierowa

Autorka: M.M. Perr
Tytuł: Przetwórnia czekolady
Data premiery: 19.11.2026
Wydawnictwo: Prozami
Liczba stron: 416
Gatunek: powieść historyczno-kryminalna
 
M.M. Perr to pseudonim literacki polskiej autorki powieści kryminalnych, historyczno-kryminalnych, ostatnio również też science-fiction, która wywodzi się i aktualnie mieszka w Krakowie, choć na przestrzeni lat spędziła czas w wielu różnych krajach jak np. Wielka Brytania, Holandia czy USA. Na rynku książki pojawiła się po raz pierwszy sześć lat temu, w 2020 debiutowała pierwszym tomem serii kryminalnej z podkomisarzem Robertem Lwem, która na ten moment rozrosła się już do siedmiu tomów. Poza serią ukazały się trzy oddzielne książki autorki: “Wszystkie winy mojej matki”, “Szpital Św. Judy” i “Przetwórnia czekolady”. Akcja tych dwóch ostatnich toczy się w przeszłości, w drugiej połowie XIX wieku, choć miejsce zdarzeń znacząco je od siebie różni. W ostatnim roku poza powieściami, autorka wydała też sześć opowiadań science fiction/postapo, które ukazały się tylko w wersji audio.
 
Kraków, październik 1895 rok. Trzydziestopięcioletni prawnik Jan Nepomucen Rychter został poproszony przez swojego mentora o podjęcie się obrony Antonii Rajewskiej, kobiety od niego o dziesięć lat starszej, panny wywodzącej się z dobrego domu, właścicielki fabryki czekolady Aruma. Co ta kobieta mogła zrobić, że trafiła do więzienia? Oskarżona jest o czyn straszny - o zamordowanie starszego brata w prasie hydraulicznej, jednej z maszyn, które codziennie używane są w jej własnej przetwórni. Choć Antonia do zbrodni się nie przyznaje, wszystkie dowody zebrane przez policję świadczą przeciwko niej. Czy to fałszywe tropy, które można dwuznacznie interpretować? A może policja prowadziła śledztwo od razu na nią ukierunkowane? By tego się dowiedzieć Jan sam musi przeprowadzić śledztwo, jak i poznać historię swojej klientki, która sięga przez lata i ocean - do roku 1855, gdy jako pięcioletnia dziewczynka wraz z ojcem i bratem znalazła się w Brazylii.
 
Książka rozpisana jest na 55 tytułowanych rozdziałów, których akcja toczy się w dwóch liniach czasowych: w 1895 roku oraz wcześniej, poczynając od 1855 roku, ułożonych w wariacji naprzemiennej o zmiennych proporcjach, z których dominuje system jeden rozdział z 1895 na dwa z przeszłości. Zasada stałości czasu w danym rozdziale jest utrzymana w 99% procentach, tylko jeden rozdział się do niej nie stosuje, mieszając ze sobą dwa czasy. Narracja roku 1895 prowadzona jest w trzeciej osobie czasu przeszłego z perspektywy Jana, czasy przeszłe relacjonuje Antonia w pierwszej osobie czasu przeszłego. Język powieści jest przyjemnie wyważony - na tyle uniwersalny, by książkę dobrze czytało się każdemu czytelnikowi niezależnie od wieku, bez przekleństw, w lekką stylizacją na sposób wypowiedzi sprzed wieku, co najwyraźniej wyczuwalne jest w tonie dialogów, w których podział klasowy, odpowiednie tytuły są zachowane. Styl powieści ma w sobie lekkość, subtelny humor, dzięki czemu książkę czyta się płynnie, a choć uważny czytelnik może wyłapać dwa czy trzy potknięcia korekty, to jednak nie ma ich na tyle dużo, by miało to wpływ na odbiór lektury.
„– Tylko od razu ostrzegam, że w kotłowni jest gorąco jak w piekle. Może niech pan sobie tu zostawi ubranie.
Rychter nie bardzo potrafił sobie wyobrazić, jak mógłby wystąpić wśród tylu kobiet w samej koszuli i spodniach, więc na oparciu krzesła zostawił jedynie kapelusz.”
Poprzez osadzenie akcji w XIX wieku autorka przenosi czytelnika w całkiem inny świat. Świat pełen podziałów, które dobrze miały się w obydwu miejscach, w których rozgrywa się ta historia. W Polsce cały czas żywy był podział na panów i chłopów, w Brazylii rozwarstwienie społeczne było jeszcze większe: poza rozróżnieniem na ludność napływową, czyli człowieka białoskórego, który przybył tam dla interesów, bogatych Brazylijczyków i ludność rdzenną, która choć nie była już traktowana w roli niewolników, to jednak nadal przez większość uznawana była za społeczność gorszego sortu. Niewolnictwo też jednak miało się dobrze - ta rola spadła na czarnoskórych, których człowiek biały traktował jako swoją własność. Różnorodność rasowa i kulturowa sprawiła, że było to miejsce równocześnie piękne, jak i okrutne, choć jego okrucieństwo czytelnik odkrywa z czasem, gdyż tym, kto je przedstawia, jest mała dziewczynka. Wraz z pięcioletnią Antonią trafiamy w ten gorący, całkiem inny niż nasz świat, gdzie wszystko może zachwycać albo przerażać - inne rośliny, inne zwierzęta, inny język, inni ludzie, inne zwyczaje i jedzenie. To świat, w którym racjonalność białego człowieka miesza się z magią lokalną, klątwami i magicznymi preparatami, które mają mocno uzdrawiania. Granica pomiędzy tymi światami jest cienka, autorka jednak nigdy jej nie przekracza, co nadaje historii niepowtarzalny klimat, duszny, lepki, w którym tak naprawdę wszystko jest możliwe.
„Gdy się jest tak blisko dżungli, bardzo łatwo stracić cechy ludzkie, a zyskać nowe, zwierzęce.”
Ta iluzja zatartej granicy podkreślana jest postaciami posiadającymi cechy czy umiejętności, z którymi nie spotykamy się na co dzień. Choć równie dobrze mogłyby być zjawami, to jednak ludzie, którzy są właśnie tacy przez innych - przez ludzkie okrucieństwo, egoizm i lęk, czający się pod określeniem dobrych chęci i troski. Bo tak naprawdę jest to powieść bogata w postacie, które chcą być po prostu wolne, żyć po swojemu. A jednak nie dla każdej jest to możliwe.
„(...) tylko wierność sobie i niezwracanie uwagi na opinie innych pozwala nam być naprawdę wolnymi.”
Mówiąc o postaciach dwie główne kreacje warte są podkreślenia. Postać Antonii, już dorosłej sądzonej kobiety, zbudowana jest na zasadzie kontrastu do jej prawnika. Jan to człowiek trzymający się tego, co zna, kochający rutynę, Antonia z kolei to wolny duch, kobieta niezależna i dumna, która wypracowała sobie szacunek innych i pozycję. To ona pozostaje niezmienna, choć wraz z fabułą się przed nami otwiera, ale to Jan przechodzi swoistą przemianę. Bo Antonia już przemianę przeszła – działo się to w przeszłości, gdzie w jej cieniu czai się wiele nierówności, niełatwych relacji, w których najważniejsza jest ta, jaką miała z bratem. Piętno czasów, oczekiwań, jakie świat wtedy miał względem dziewczynek i chłopców, mocno się na tej relacji odcisnęło, a ich prywatne zaszłości doprowadziły historię do chwili, w której Antonia staje przed sądem. Autorka świetnie te nawarstwienie się krzywd i zażyłości przedstawia, nie wali wzajemnymi pretensjami wprost, a spokojnie snuje historię, dzięki której czytelnik sam może zajrzeć z psychologiczną kurtynę postaci.
„– Powiedział pan przed chwilą, że po herbacie czuje się pan lepiej przygotowany. Zaciekawiło mnie to. Do czego takiego musi się pan rano przygotowywać?
– Do życia oczywiście.
Antonia się roześmiała.
– A czy do niego da się w ogóle przygotować?”
Intryga powieści łączy w sobie kilka gatunków literackich. To nie tylko powieść obyczajowo-historyczna, która pokazuje jak żyło się w Brazylii w XIX wieku, kiedy to wielu białych najeżdżało kraj, by robić wielkie interesy. To kryminał, w którym prawnik prowadzi własne śledztwo w sprawie morderstwa, to thriller prawniczy, w którym akcja rozgrywa się na sali sądowej, to także dramat psychologiczny, w którym blizny powstałe z krzywd popychają postacie do coraz gorszych czynów. Akcja prowadzona jest w tempie umiarkowanym z dużym wyczuciem - rozdziały rozpisane są tak, że czytelnik nie traci ani na chwilę poczucia zaciekawienia, a kolejne zdarzenia, kolejne kryminalne tropy i nieścisłości w śledztwie sprawiają, że klimat ze strony na stronę gęstnieje. Samo rozwiązanie zagadki nie jest co prawda aż tak zaskakujące, jak być mogło - w pewnym momencie autorka pozwala zajrzeć czytelnikowi z wyprzedzeniem w jeden z najbardziej znaczących zwrotów fabularnych, który zdradza część przyszłych zdarzeń, przez co zbudowane napięcie zostaje lekko obniżone, niemniej jednak sam finał, rozwiązanie zagadki zbrodni, a przede wszystkim powody, do których do niej doszło, i tak zachowują swój mocny, emocjonalny wydźwięk.
„(…) w chwili katastrofy ludzie zachowują się dokładnie tak, jacy są naprawdę.”
O akcji osadzonej w Brazylii jest wspomniałam, na koniec zatem pora na Kraków, gdzie rozgrywa się cała sprawa sądowa. To Kraków jesienno-zimowy, w którym podziały społeczne są też ciągle wyraźne, w którym kobiety traktowane są inaczej niż mężczyźni, a pieniądz i zamożność mają znaczenie. Autorka dba o detale - opisuje jak wyglądają poszczególnie budynki i miejsca, jak wygląda codzienność życia w tym mieście. To miejsce do Brazylii kontrastowe ze względu na klimat, bardziej zasadnicze o obyczajach, ale podobne pod kątem podejścia do człowieka mocno osadzonego w roli, jaką widzi dla niego społeczeństwo.
„Gdy ktoś nosi w sobie bardzo wiele smutku, to jest trochę tak, jakby stawał się ślepy. Coraz mniej widzi wokół siebie. Czuje tylko ten ssący ból w środku i nie może myśleć o niczym więcej. Ale to nie znaczy, że taki ktoś jest na wszystkich zły. Wręcz przeciwnie, nie ma w stosunku do nich w ogóle żadnych uczuć, bo nic oprócz bólu nie mieści się w jego sercu (…).”
Na sam koniec pora na czekoladę! Plantacje kakaowca, cały proces przygotowania czekolady i samego kakao to ta słodka część fabuły, ta, która przynosi magiczny zapach, ciepło i dobro. Choć i ona ma słodko-gorzki wydźwięk – w końcu to tam, gdzie powstaje ta słodycz, doszło do morderstwa... Z jakiego powodu?
„(…) w swoim życiu staram się nie mówić o rzeczach, które mnie nie dotyczą. Lepiej milczeć, niż powiedzieć za wiele (…).”
“Przetwórnia czekolady” to jedna z tych powieści, o których mogłabym pisać i pisać - choć recenzja jest już dłuższa niż zazwyczaj, to ciągle mam wrażenie, że nie poruszyłam nawet połowy tematów, jakie ta powieść niesie. Może to dobrze? Pozwolę Wam odkryć samodzielnie jej bogactwo, zachwycić się niepowtarzalnym klimatem, który pozwoli oderwać się od współczesnego świata, równocześnie docenić to, jak teraz możemy żyć, ale też dostrzec, że są sprawy, które mimo upływu wieków nadal się nie zmieniają. To historia dla czytelników, którzy nie boją się sięgać poza ramy gatunkowe, którzy są chętni chłonąć świat - to, jaki był i jaki jest, bo choć zmieniają się czasy, to ludzkie charaktery nadal są takie same. Autorka zadbała o miejsce, czas i psychologię postaci, mocny wydźwięk i ciekawe tematy do własnych refleksji.
 
Moja ocena: 8/10
 

Recenzja powstała w ramach współpracy patronackiej z Wydawnictwem Prozami.

Podoba Ci się to, co robię?
Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

listopada 18, 2026

"Wilcze gry" Niklas Natt och Dag

"Wilcze gry" Niklas Natt och Dag

Autor: Niklas Natt och Dag
Tytuł: Wilcze gry
Cykl: saga rodu Natt och Dag, tom 2
Tłumaczenie: Wojciech Łygaś
Data premiery: 28.10.2026
Wydawnictwo: Sonia Draga
Liczba stron: 576
Gatunek: powieść historyczna
 
Niklas Natt och Dag wywodzi się z najstarszego rodu szlacheckiego Szwecji, którego korzenie sięgają końca XIII wieku. Na rynku książki po raz pierwszy pojawił się w 2017 roku z głośnym, nagradzanym debiutem “1793”, historycznym kryminałem noir, który stał się pierwszym tomem trylogii cieszącej się dużą popularnością. Od tego czasu kolejne swoje powieści wydaje w co dwa lata - do 2021 roku skończył trylogię, od 2023 roku rozpoczął wielką historyczną sagę, którą oparł o dzieje własnego rodu. Jej historia rozpoczyna się w 1434 roku, gdy Szwecją wstrząsa powstanie pod wodzą Engelbrekta Engelbrektssona - tom pierwszy pt. “Los i nadzieja” obejmuje okres dwóch lat (recenzja - klik!), tom kolejny “Wilcze gry” trzy. Książki jednak pisane są tak, że da się je czytać od siebie niezależnie.
Ten dość skromny dorobek literacki (biorąc pod uwagę ilość wydanych książek) przyniósł autorowi międzynarodową sławę - prawa do publikacji zostały zakupione przez prawie czterdzieści krajów, a ilość sprzedanych egzemplarzy już teraz przekroczyła dwa miliony.
 
Szwecja, wiosna 1436 rok. Po zamordowaniu przywódcy powstania Engelbrekta Engelbrektssona Måns Bengtsonn, sprawca tej zbrodni, trafia do zamku Ringstadaholm, gdzie ma przeczekać najgorszą burzę. Jedynie jego towarzysz Finn dostrzega jak ogromnie to zdarzenie na niego wpłynęło, wydaje się, że chęć życia uleciała z niego wraz z odebraniem go Engelbrektowi.
W tym czasie Szwecja pogrąża się w jeszcze większym kryzysie władzy. Szlachta zaczyna przejmować kolejne zamki tocząc walki między sobą, a towarzysze Engelbrekta zastanawiają się jak kontynuować jego misję bez przewodnictwa. Po której stronie opowie się rodzina Månsa i co stanie się ze zwyczajnym, prostym ludem Szwecji? Kiedy mężczyźni zbroją się do walki, kobiety muszą zadbać o to, by świat się nie rozpadł - siostra Månsa rusza w podróż, by odnaleźć zaginioną kuzynkę, która w czasie, gdy wszyscy zajmowali się tematem zabójstwa, zniknęła z zamku, a Stina, matka Månsa i Brety, wkrótce po raz kolejny będzie musiała sprawdzić, czy klątwa rzucona na kobiety jej rodu jest czymś więcej niż tylko złorzeczeniem...  
„– To paskudne, co robisz. Ty i podobni do ciebie. Pomyśl, jak by to wyglądało, gdyby wszyscy mężczyźni spędzali czas, leżąc na plecach, ograniczając swoje ambicje jedynie do tego, by jak najlepiej zaspokoić swoją kobietę… Lecz nie, swoją tępotą zatruwacie świat nam wszystkim.”
Książka rozpisana jest na pięć części, których akcja rozgrywa się w przeciągu lat 1436-1439. Każda część ma własne określenie czasowe, a otwiera ją fragment kroniki, którą tworzyć będzie skryba jednego ze szlachciców walczących o władzę (dokument prawdziwy). Części dzielone są na fragmenty bądź nienumerowane rozdziały pisane z naprzemiennej perspektywy kilkorga postaci. Każdy fragment liczy po kilka stron, akcja więc stale zmienia perspektywę, co nadaje historii dynamizmu. Narracja prowadzona jest w trzeciej osobie czasu teraźniejszego przez narratora, który opisuje nie tylko zdarzenia, ale także ma wgląd w emocje postaci, choć nie na nich skupia się najmocniej. Język zarówno użyty w dialogach, jak i opisach, jest subtelnie stylizowany na sposób wypowiedzi osób z dawnych lat. To jeden z zabiegów, jakie autor stosuje, by czytelnik mógł doświadczyć przeniesienia w czasie. Oczywiście stylizacja jest na tyle łagodna, że wszystko jest w pełni zrozumiałe, książkę czyta się łatwo i płynnie.
„Od wczesnej młodości musiałem wysłuchiwać opowieści o dzielnych mężach, którzy na polu walki zdobywają cześć i sławę, a dobrem zwyciężają zło. Wczoraj się przekonałem, że ta rzeczywistość wygląda inaczej: zobaczyłem chaos i zamęt, tłum śmiertelnie przerażonych ludzi, którzy na ślepo wymierzają ciosy, by ocalić własną skórę. O ich życie lub śmierć równie dobrze moglibyśmy zagrać w kości.”
Cała fabuła choć oparta o zdarzenia historyczne, nie jest historycznie płaska - czytelnik nie czuje się jak na lekcji historii, a los każdej z postaci budzi żywe emocje. Z jednej strony przyglądamy się kilku szlachcicom, którzy biorą udział w walce o władzę - większość z nich należy do rodziny Stenssonów, to te pokolenie w powieści najstarsze. Jedni z nich to przebiegłe lisy, inni podstępne węże, a jeszcze inni wpadają w pułapki jak króliki. Rozgrywki, jakie toczą między sobą z perspektywy czytelnika wydają się bezsensowne - niszczą kraj, rodacy przez ich utarczki tracą życie, ale przecież kto nie pokusiłby się, gdy władza jest tak blisko? Ich egoistyczne zapędy, te wilcze instynkty, które biorą górę, pogrążają kraj w chaosie. Autor świetnie oddaje ich potyczki - sceny wielkich bitew, zasadzek czy posiedzenia Rady opisane są z epickim zacięciem.
„Po co dręczyć umierających ludzi i robić z ich cierpień widowisko, skoro nikomu nie jest to do niczego przydatne? Tak potrafią się bawić tylko wilki. Mężczyźni nie znoszą strachu. Kiedy ich dopada, nagle się w sobie kurczą i czują się mali. By uciec od strachu, gotowi są na wszystko. Gdy zyskują nad swoim wrogiem władzę, strach znika, a jego miejsce zajmuje ulga. W chwilach, które są wypełnione radością i zabawą, nie myślą o tym, co się zdarzy następnego dnia.”
Ale nie tylko dążenie do władzy jest w tej historii ważne. Naszą uwagę przyciąga też drugie pokolenie, do którego należy Måns, jego siostra i ich krewna, której Brita szuka. Oni już inaczej patrzą na świat, są mniej przywiązani do konwenansów, które zdają się prowadzić tylko do nieszczęścia. Czy to nie przez to Måns popełnił zbrodnię, która teraz wyniszcza go od środka? Czy to nie dlatego ich krewna wykorzystała okazję i uciekła w las, gdy tylko ci, którzy mieli roztaczać nad nią pieczę, stracili skupienie? Wolność, ale i prawość zdaje się dla nich bardziej istotna niż dla pokolenia wcześniejszego, dla ich ojców, dla których zdają się liczyć tylko ziemie i bogactwa. A choć brzmi to trochę jak uproszczony obraz świata, to Natt och Dag przedstawia te zmiany bardzo realistycznie wtłaczając w historyczne zdarzenia emocje i uczucia.
„Człowiek toleruje cudzą nieobyczajność, dopóki sam czerpie z niej korzyści.”
Bo i na miłość jest tu miejsce, choć nie ma wielkich scen romansowych. Oprócz pragnienia władzy to różnie pojmowana miłość popycha postacie do działań, niektórych dobrych, innych złych. Jedno z małżeństw zachwyca swoja szczerością, jest też miejsce na młodzieńcze zauroczenia. Niektórzy uczucia wykorzystują dla własnych celów, inni pod ich wpływem w końcu zaczynają postrzegać świat mniej egoistycznie.
„Być może zapomniałeś, że świat jest pełen innych ludzi i wystarczająco duży, by pomieścić więcej bólu niż tylko twój.”
Autor bardzo odważnie kreuje cały ówczesny świat. Jego książka to nie przytaczanie faktów historii, ale cała sceneria tego, jak życie mogło wyglądać w tamtych czasach. Wnętrza zamków, trakty, podróże, przygotowania do bitew, skromne chaty ubogi ludzi, zakony, kościoły, a nawet statki - czytelnik odbywa podróż razem z postaciami chłonąc ją wszystkimi zmysłami. Kolor, zapach, smak, dźwięk - to wszystko odgrywa w powieści swoją rolę, sprawia, że podróż w czasie wydaje się możliwa.
„W dłoni ściska różę, którą wyhaftowała na znak miłości – czerwony pojedynczy kwiat na kawałku płótna. Na jej widok przestaje się nad sobą użalać. Łatwo jest zapomnieć o własnej sile i zrobić z siebie ofiarę skrzywdzoną przez innych.”
Ciekawe są też zagadnienia, jakie ta powieść porusza – najmocniej zdaje się w tym tomie wybrzmiewać pytanie o prawdę historyczną, czy ta, którą znamy, faktycznie opisuje to, co zdarzyło się naprawdę? Wątek zapisywania przebiegu zdarzeń dla potomnych odgrywa w tej historii znaczącą rolę, a czytelnik może przyjrzeć się od środku temu, jaki postawały wielkie kroniki, które przetrwały nawet do aktualnych czasów.
„Nigdy nie widziałem żadnego biskupa z tak bliska jak was, panie, lecz zawsze uważałem, że duchownych niewiele różni od możnych panów. Jedni i drudzy dbają głównie o siebie i swoje interesy. Postawieni wobec faktów znacznie więcej zyskują na wspieraniu kłamstwa niż prawdy, nawet jeśli ktoś mówi prawdę. Kto przy zdrowych zmysłach będzie bronić kogoś słabszego, jeśli wie, że jego silniejszy przeciwnik już zwyciężył?”
Podsumowując, Niklas Natt och Dag na faktach historycznych rysuje przed czytelnikiem historię pełną wielkich emocji, wielkich gestów i scen, które aż proszą się o pokazanie ich na wielkim ekranie. Może właśnie dlatego, że autor opisuje je z bardzo filmową precyzją? Miejsca są bogate w kolory, dźwięki, zapachy bez względu na to, czy znajdujemy się właśnie w gwarnym mieście, w bogatym zamku czy może pośrodku lasu. Kilka postaci, które nas przez tą historię prowadzą, działają pod wpływem różnych motywacji - jedni są żądni władzy, inni chcą miłość wyrazić przez posiadanie, a jeszcze inni pragną odkupić grzechy przeszłości. Dzięki temu świat przedstawiony nabiera pełni. Oddalenie czasowe historii od czasów współczesnych sprawia, że całą fabułę odbiera się jak wielkie dzieła fantasy “Grę o tron” czy “Władcę pierścieni”, mimo że przecież w tej historii wszystko trzyma się zasad realności naszego świata. To powieść, którą czyta się z zapartym tchem, którą się żyje, a która równocześnie pozwala oderwać się skutecznie do tu i teraz, doświadczyć niesamowicie barwnej podróży w czasie. Precyzja, z jaką autor oddaje każdą scenę zachwyca, a losy postaci przejmują tak, że bardzo bym chciała mieć pod ręką od razu tom trzeci… Niklas Natt och Dag w nudne fakty historyczne tchnął ducha, tchnął życie, które fascynuje i pochłania, ale też i pozwala na refleksje na temat tego, co i jakie motywacje w życiu są faktycznie ważne.
 
Moja ocena: mocne 8/10
 
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Sonia Draga.

Podoba Ci się to, co robię?
Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

listopada 17, 2026

"Zabójcza niespodzianka" Alexandra Benedict

"Zabójcza niespodzianka" Alexandra Benedict

Autorka: Alexandra Benedict
Tytuł: Zabójcza niespodzianka
Cykl: Edie O’Sullivan, tom 2
Tłumaczenie: Ewelina Gałdecka
Data premiery: 28.10.2026
Wydawnictwo: Mova
Liczba stron: 336
Gatunek: powieść kryminalna / cosy crime
 
Zanim zaczęła pisać powieści, zajmowała się muzyką - pisała teksty piosenek, była piosenkarką indie-rockową, komponowała ścieżki filmowe i do programów telewizyjnych. W 2013 roku zadebiutowała jako pisarka, co ukierunkowało jej dalszy kierunek działań jako twórczyni audioprodukcji, wykładowczyni kreatywnego pisania, mentorki i trenerki. Początkowo wydawała książki jako A.K. Benedict oscylując wokół gatunku thrillera i powieści grozy, jednak kilka lat później dokonała zmiany - już jako Alexandra Benedict zaczęła tworzyć świąteczne powieści kryminalne w klasycznym stylu z nutą nowoczesności. I to właśnie z nich znana jest w naszym kraju - “Zabójcza niespodzianka” to jej czwarty świąteczny kryminał, jaki doczekał się tłumaczenia na polski. To równocześnie kontynuacja przygód osiemdziesięciokilkuletniej Edie O’Sullivan, autorki krzyżówek, którą poznaliśmy w “Świątecznej morderczej układance” dwa lata temu (recenzja - klik!), choć wcale nie trzeba tej historii znać, by sięgnąć po “Zabójczą niespodziankę”. Dobra informacja jest taka, że to nie koniec przygód tej bohaterki, w stosunku do wydania anglojęzycznego jesteśmy rok do tyłu - w Anglii właśnie ukazał się tom trzeci z tą bohaterką. Możemy więc być spokojni - najprawdopodobniej za rok znowu doczekamy się spotkania z piórem Alexandry Benedict.
 
W Szkocji, na jednej z wysp położony jest zamek, który niedawno rodzina Morecombe-Clark przekształciła w luksusowy hotel. Zanim nastąpi oficjalne otwarcie, z okazji świąt Bożego Narodzenia kilka osób zostało zaproszonych na ekskluzywny, przedpremierowy pobyt - to ostatnia szansa na wykrycie tego, co jeszcze niedopracowane, sprawdzenie czy goście będą zadowoleni, jak i możliwość promocji miejsca. W grupie zaproszonych znajdują się burmistrz, dziennikarz podróżniczy, właścicielka witryny internetowej poświęconej podróżom, influencerka i kilka innych osób, wśród których znajdują się też zwycięzcy konkursu. Bo Riga w końcu coś wygrała! Od lat w konkursach zdobywała same bzdury, aktualna nagroda jednak ma pozwolić jej odczarować święta jej partnerce, nieco młodszej od niej osiemdziesięciokilkuletniej Edie O’Sullivan. A jako że Riga ma dar przekonywania, to razem z nimi w podróż wyruszył też adoptowany syn Edie, którego rodzina dołączyć ma do nich kolejnego dnia. Po dotarciu do hotelu rozpętuje się jednak burza, która odcina go na kilka godzin od reszty świata. W tym czasie goście mają czas na rozpakowanie, oficjalne przywitanie i inne atrakcje. Nie wiedzą jeszcze jednak, że wśród nich ktoś przygotował coś… morderczego. Ktoś ma niecny plan, by pozbawić kilku gości życia za grzechy, jakie w przeszłości popełnił. Bo przecież tylko grzeczne dzieci w święta dostają prezenty, prawda?
„- Czy ktoś może mi wytłumaczyć, dlaczego dostałam złotą foremkę do wykrawania ciasteczek w kształcie ofiary morderstwa? - Anna uniosła ją i pokazała. Naprawdę miała ten typowy kredowy obrys ofiar znalezionych na miejscu zbrodni.
- To piernikowy trupek! - zażartował George.”
Książka rozpisana jest na prolog, 35 rozdziałów i epilog. Rozdziały często dzielone są na krótsze fragmenty, a otwiera je określenie czasu (o ile następuje zmiana daty) oraz literka - po złożeniu wszystkich czytelnik może rozwiązać jedną z kilku łamigłówek w tekście książki zawartych. W sumie jest ich pięć, a o każdej wspomniane jest na początku książki, by czytelnik wiedział jakich ukrytych wiadomości w tekście szukać - to między innymi nawiązania do świątecznych, starych filmów. Po wskazówkach dotyczących łamigłówek zamieszczony został też spis postaci w powieści występujących - jak na klasyczną stylizację przystało.
Narracja powieści prowadzona jest w trzeciej osobie czasu przeszłego z kilku perspektyw, w których przoduje Edie i Mara, menedżerka i córka właścicieli posiadłości, która wpadła na pomysł przekształcenia zamku w hotel, a od czasu do czasu pojawia się i perspektywa mordercy (to zaledwie dwa lub trzy krótkie rozdziały). W trakcie powieści autorka stosuje też coś na kształt książki w książce - jeden z rozdziałów przytacza opowieść grozy, jaką Mara odczytuje gościom hotelu pierwszego wieczoru ich pobytu. Przez tekst przewijają się różne zagadki, a język, jakim postacie się posługują, jest naturalny i codzienny, dialogi dodają historii dynamizmu.
„Ze wszystkich dotychczasowych dziewczyn Oscara Bella żyła z nim najdłużej. Co oczywiście nie znaczy, że inne umarły. Wiesz, o co mi chodziło.”
Intryga powieści zawiązuje się bardzo spokojnie, cały początek to bardziej klimatyczna powieść humorystyczna niż powieść kryminalna, jednak dzięki temu, że w prologu poznajemy poczynania mordercy na kilka dni przed Wigilią, czytelnik wie, że zbrodni ma się spodziewać - to tylko kwestia czasu, aż coś się wydarzy. Dzięki temu zabiegowi autorka po prologu może dać sobie czas - na zapoznania czytelnika z miejscem, postaciami i ich historiami, na zbudowanie świąteczno-zimowego klimatu. Dopiero gdzieś w połowie dochodzi do pierwszej zbrodni, co zmienia tempo akcji - do tego momentu dzieje się dużo, a czytelnik czuje zmianę, która jasno sugeruje, że teraz trzeba już zachować czujność. Intryga prowadzona jest z pomysłem, w klasycznym stylu, choć problemy, jakich dotyka, mają… współczesne nazwy - mimo to znane są od wieków. Finalne rozwiązanie zagadki, odkrycie sprawcy może w czytelniku wywołać mieszane odczucia, gdyż autorka w pewnym stopniu pozbawia nas możliwości samodzielnego dojścia do sedna sprawy, sprawcę możemy odkryć tylko częściowo. Mam jednak wrażenie, że w tym kryminale tak naprawdę nie chodzi o odpowiedź na pytanie kto?, a dlaczego? i pod tym kątem historia układa się satysfakcjonująco i niejednoznacznie. Słodko-gorzkie zakończenie sprawia, że czytelnik zostaje po zakończeniu lektury z pytaniami natury moralnej, które dają do zrozumienia, że świat nigdy nie będzie czarno-biały, nawet jeśli uczynki niektórzy są jednoznacznie złe.
„Trudno jest kategorycznie stwierdzić, jaka jest najgorsza rzecz, jaką zrobiliśmy.”
Bo autorka oparła swoją historię na kategorii, jaką przybiera Mikołaj - na prezenty zasługują tylko dobre dzieci, złe powinny zostać w jakiś sposób ukarane. Ale to nie jedyne nawiązane do tego okresu roku – w historii aż roi się od świątecznych zwyczajów, ogromu tradycyjnych potraw, jak i postaci ze świętami związanymi pochodzącymi z różnych zakątków świata. Autorka świetnie wpasowała te wszystkie ciekawostki w fabułę powieści, dzięki czemu czytelnik czerpie z tego przyjemność, a nie kwestionuje naturalności.
„To nie wina Bożego Narodzenia, że jakiś psychopata zabija ludzi, prawda?”
Poza całą świąteczną aurą, jak i intrygą opartą o motyw krzywdy i czynienia zła, ważnym punktem powieści są postacie i ich relacje. Poza samą Edie, kobietą, której pamięć zaskakuje, która posiada ogromną wiedzę tak przydatną w tworzonych przez nią krzyżówkach, dużo uwagi przyciąga Mara, czterdziestoletnia kierowniczka hotelu. To postać skomplikowana, bo mimo swojego wieku nadal emocjonalnie od rodziców uzależniona - to lustro, w którym przejrzeć będzie mógł się niejeden czytelnik. Szukająca aprobaty oschłego rodzica i pocieszenia u drugiego, nie do końca wiedząca jak znaleźć swoje miejsce na ziemi, pełna lęku i braku refleksji na temat własnych potrzeb. Mara w tej powieści przechodzi pewną przemianę, a jej rozmowy z Edie są konkretne, ale też inspirujące, zagrzewające do walki i poszukiwań swojego własnego szczęścia. Po okazji tej, ale nie tylko tej bohaterki, poruszany jest też temat adopcji, sporo miejsca zajmuje też wątek związków i tego, jak wiele miejsca w takiej relacji powinno być dla siebie, a jak wiele dla drugiej osoby.
„- Tato - zwróciła się Mara do Ivana, kiedy obie kobiety odeszły: Izzie po schodach w górę, a Kimberley do kuchni - możesz nie nazywać mnie “Puddingiem”? A przynajmniej nie w obecności personelu. Mam czterdzieści lat i jestem ich szefową.
- Nie musisz nic więcej dodawać, kochanie. Będę trzymał buzię na kłódkę - odpowiedział, przytulając ją.
- Doskonały pomysł. - Mama pogłaskała go po ramieniu.
- Ale zawsze będziesz moim Puddingiem - ciągnął tata. - Dostarczonym mi w Boże Narodzenie niczym najlepszy z prezentów.”
“Zabójcza niespodzianka” to bardzo klimatyczna świąteczna powieść kryminalna oparta o klasyczne motywy gatunku - odcięcie od świata, zamknięte grono podejrzanych. Autorka świetnie oddaje nastrój świąt przytaczając zwyczaje z różnych części świata, ale dodaje też coś od siebie - wątek współczesności, rodzin patchworkowych, i związków jednopłciowych. Intryga powieści dobrze osadzona została w tematyce świąt Bożego Narodzenia, a tym, co przewodzi całej tej historii jest poszukiwanie i zadbanie o to, by po prostu czuć się szczęśliwym jednocześnie nie stając się tym, kto w święta dostanie w prezencie rózgę… To przyjemna lektura, która w wydźwięku przynosi pytania niejednoznaczne zmuszające czytelnika do własnych refleksji, do chwili zastanowienia nad granicą pomiędzy dobrem a złem. Na koniec muszę też zwrócić uwagę na wydanie - świąteczna okładka i złocenia urzekły mnie tak, że nie mogę się na nią napatrzeć od chwili, kiedy trafiła w moje ręce!
„Nikomu nie można było ufać w tych czasach. Ani personelowi, ani przyjaciołom, ani rodzinie, a już na pewno nie narratorom.”
Moja ocena: 7,5/10
 
Recenzja powstała w ramach współpracy z Wydawnictwem Mova.


Dostępna jest też w abonamencie 


Podoba Ci się to, co robię?
Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

listopada 16, 2026

"Medalion" Leszek Herman

"Medalion" Leszek Herman
Autor: Leszek Herman
Tytuł: Medalion
Cykl: Sedinum Exploration, tom 11
Data premiery: 28.10.2026
Wydawnictwo: Muza
Liczba stron: 416
Gatunek: powieść historyczno-sensacyjna
 
Leszek Herman przez pierwsze dziesięciolecie swojej obecności na polskim rynku książki dostarczał czytelnikom systematycznie, raz na rok powieść historyczno-sensacyjną (bądź przygodowo-awanturniczą, jak kto woli) z serii o grupie ekspedycyjnej Sedinum. To zawsze były książki rozbudowane, liczące po 500-600 stron, w których fikcja mocno oparta jest o ciekawostki i fakty historyczne, a powiązania między tomami na tyle luźne, że każdy jej tom można czytać od pozostałych niezależnie. Rok 2025 przyniósł jednak duże zmiany - od tego czasu książki Leszka Hermana na półki księgarskie trafiają dwa razy do roku, a znajome postacie z Sedinum Exploration dzielą czas i uwagę autora, jak i czytelników z nową bohaterką nowej serii historycznej Idą von Flemming (recenzje – klik!). Z tego też względu kolejne tomy debiutanckiego cyklu zostały lekko odchudzone.
Poza tworzeniem powieści Leszek Herman jest stale aktywny w swoim wyuczonym zawodzie - jest szczecińskim architektem, który mocno pasjonuje się historią swojego miasta. Widać to w jego prozie, w której Szczecin zawsze pełni ważną rolę. Nie inaczej jest z “Medalionem”, jedenastym tomem z serii Sedinum Exploration, który dość wyraźnie powiązany jest z tomem poprzednim pt. “Wrak Albionu” (recenzja - klik!). A jednak nawet bez znajomości tego tomu, “Medalion” przyniesie czytelnikowi niesamowitą literacko-historyczną frajdę!
 
Druga połowa października 1829 roku. Z wybrzeży Szkocji do Królewca rusza żaglowiec Mary Ann, na pokładzie którego znalazły się trzy skrzynie, których zawartości nikt nie zna. Wszyscy jednak wiedzą, że ich wartość jest wysoka, o czym świadczy specjalna obstawa złożona z trzech wojskowych i wysokie honorarium dla całej załogi, jeśli tylko przesyłka dotrze do adresata na czas. Co takiego przewożą, co warte jest aż takiego zachodu? Wypłynięcie w morze o tak późnej porze roku jest bardzo ryzykowne, a rejs już od samego początku nie idzie po myśli kapitana. Co, jeśli ładunek jest przeklęty? Skrywa coś, co może napytać im wszystkim biedy?
Niecałe dwieście lat później grupa członów Sedinum właśnie przymierza się do uroczystości, jaka na cześć jednego z nich zostaje wydaje w Windsorze. To jednak nie spotkanie z królem wzbudza w nich emocje, a to, co planują zrobić w trakcie - muszą wykraść historyczną kamizelkę, w której według wskazówek, jakie znaleźli, schowane zostały stare, bardzo cenne szafiry, które od chwili wyruszenia do Polski w 1829, pozostają zaginione…
 
Książka rozpisana jest na prolog, 21 rozdziałów i epilog - każdy z nich otwiera określenie czasu i miejsca akcji, która toczy się naprzemiennie: raz późną jesienią 1829 roku, raz współcześnie. Historia z roku 1829 prowadzona jest w narracji pierwszoosobowej czasu przeszłego przez porucznika Angusa Hamiltona, Szkota, który podjął się eskortowania tajemniczego ładunku. Czasy współczesne pisane są w narracji trzecioosobowej czasu przeszłego, a narrator przedstawia je podążając za grupką postaci - członów grupy Sedinum i ich znajomych. Styl powieści jest odpowiednio dopasowany do czasów, o których opowiada - fragmenty z przeszłości są stylizowane na dziennik z wyprawy Angusa, a język, jaki jest w nich użyty, od razu przywodzi skojarzenia z przeszłości: jest wykwintny, czuć, że posługuje się nim osoba z wyższych sfer, odpowiednio wykształcona. Oczywiście stylizacja jest na tyle subtelna, że współczesny czytelnik nie potrzebuje przypisów, by wszystko zrozumieć, a jednak na tyle skuteczna, że lektura zapewnia językową podróż w czasie. Rozdziały osadzone w czasach współczesnych są pozbawione tej elegancji wyższych sfer - tu język jest przewrotny, żywy, plastyczny, podszyty lekko ironicznym humorem, dzięki czemu dialogi wypadają jak przepychanki starych przyjaciół lubiących sobie uroczo dogryzać. Te fragmenty, zarówno dzięki akcji, jak i samemu językowi, nabierają cech dynamicznych, cech awanturniczych, dzięki czemu tak łatwo zaklasyfikować tę część historii jako błyskotliwą przygodówkę. We fragmentach współczesnych pojawiają się przekleństwa, pojawiają się też i zabawy językowe - jako że towarzystwo jest mieszane, angielsko-polskie, to czasami przeniesienie jednych powiedzonek na drugie daje bardzo zabawne efekty. Bez względu na czas akcji, styl powieści ma swój urok, a język użyty jest z wyczuciem - książkę czyta się świetnie!
„– A pytałam przecież… – westchnęła Gwen. – To mnie uciszałeś. Jak mogliśmy nie przewidzieć, że faceci na początku dziewiętnastego wieku byli mniejsi? Zwłaszcza od ciebie!
– Wszystko było mniejsze – dodał Johann. – Konie, psy, to i faceci.
– Dobrze, że tu nie ma Jamiego, bo zaczęłoby się gadanie o żywności na sterydach.”
Dwa czasy dają wrażenie dwóch różnych historii, choć ich intryga w pewnym momencie się łączy - poszukiwania, które Sedinum prowadzi współcześnie mają sporo wspólnego z wydarzeniami z roku 1829. Ta zagadka nadaje powieści charakter przygodowy - w końcu chodzi o szukanie skarbów, jednak nie sam cel jest najważniejszy, a to, co do niego prowadzi. Akcja czasów współczesnych toczy się dynamicznie i łączy interesy starych, szlacheckich rodów ze zwyczajnymi ludźmi. Autor dobrze wykorzystuje możliwości czasów współczesnych - pojawia się wątek influencerki, która sporo informacji czerpie z wiedzy swoich fanów, jak i chata GPT, jak i stare archiwa, przez które przekopywanie się jest nadal tak samo wykańczające co kiedyś. Zgodnie z poprzednimi tomami, tak i tu najważniejsza jest historia, postacie, choć każda posiada dla siebie cechy charakterystyczne, są po prostu jej nośnikiem. To dobrze się sprawdza, dzięki połączeniu tempa akcji, miejsc, zagadki i mieszanego towarzystwa czytelnik ma wrażenie, że uczestniczy w jakiejś wielkiej tajnej akcji, która mnie samej kojarzy się z filmami typu Ocean’s Eleven.
„A teraz wystarczyło poczekać, aż ludzie zaczną komentować.
Zawsze znajdzie się ktoś, kto coś widział, wiedział lub w coś wierzył.
Czasem byli to zwykli hejterzy, ale czasem lokalny historyk, architekt, konserwator zabytków. Albo po prostu jakiś starszy mieszkaniec Galloway, pamiętający opowieści swojego dziadka. O to właśnie chodziło. Skoro nie można było tego znaleźć, to może pojawi się ktoś, kto jej w tym pomoże.
Internet miał jedną przewagę nad wszystkimi archiwami świata. Nigdy nie spał.”
Całkiem inny klimat panuje w rozdziałach osadzonych w roku 1829. Autor doskonale wykorzystuje miejsce - zamkniętą przestrzeń statku, w którym ciemne i zimne ładownie skrywają nikomu nieznane tajemnice. Trzaski pokładu, pokrzykiwania załogi, pękające na wodzie kry - wszystko to oddane jest obrazowo, tak że czytelnik ma wrażenie przeniesienia w czasie: tę historię po prostu słuchać! Autor dobrze wykorzystuje mentalność ludzką, to, jak zimno i zamknięcie sprzyja tworzeniu historii rodem z najlepszej grozy, której zresztą początki przecież plasują się na tamten wiek. Do tego dochodzi historia prawdziwa, umiejętnie wpleciona w fikcyjną fabułę - sama rekordowa zima, ale też różne legendy i eksperymenty, zwyczaje, jakie autor przywołuje, to nie wymysł jego wyobraźni, a coś, co faktycznie miało wtedy miejsce. Fascynujące i klimatyczne połączenie, które, przez niskie temperatury, śnieg i lód, przywodzi mi na myśl “Terror” Dana Simmonsa.
 
Podsumowując, Leszek Herman w “Medalionie” z dużym wyczuciem łączy historyczne tło, miejsca i zdarzenia prawdziwe z fikcyjną intrygą kryminalną, która spina dwie pozornie oddzielne historie w jedną całość. Postacie, których może i charakterystyka nie jest mocno rozbudowana, są dopasowane odpowiednio do gatunku powieści - nadają lekturze lekkości swoimi dialogami, a ich osobiste motywacje napędzają fabułę. Połączenie dwóch różnych klimatów: dynamicznej powieści awanturniczej z mocno klimatyczną historią podszytą nutką grozy dają niesamowity efekt, który sprawia, że książka przynosi czytelnikowi dużo frajdy, a równocześnie pochłania tak mocno, że trudno jest się od niej oderwać, trudno też ocenić, która historia ciekawi mocniej - czy ta z roku 1829 czy współcześnie.
 
Moja ocena: 8/10
 
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Muza.

Książka dostępna jest na stronie muza.com.pl
- na hasło KRYMINALNATALERZU10 10% taniej (dotyczy całego asortymentu sklepu)!
Przez najbliższy tydzień (do 23.11) dostępna jest również w świątecznej promocji wydawnictwa - im więcej książek kupisz, tym niższa cena. 


Podoba Ci się to, co robię?
Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

listopada 16, 2026

"Posusz" Maciej Siembieda - zapowiedź ambasadorska

"Posusz" Maciej Siembieda - zapowiedź ambasadorska
Czy polscy wydawcy czekali z najlepszymi powieściami do końca roku? Bardzo możliwe, bo z pewnością jedna z absolutnych literackich perełek, która trafi do wielu zestawień podsumowujących rok 2026, zawita na nasz rynek ostatniego dnia listopada - to "Posusz" Macieja Siembiedy, który Kryminał na talerzu ma przyjemność objąć opieką ambasadorską. 

Maciej Siembieda wraca w rodzinne Góry Świętokrzyskie. Ale tym razem sprowadza tam bohatera ze Śląska, który nie czuje się ani Polakiem, ani Niemcem, a któremu wojna każe być i jednym, i drugim. 
Rudolf Widera – przedwojenny szybownik, dezerter z Luftwaffe, trafia do świętokrzyskich lasów, do polskiej partyzantki. Jego tropem podążają siostra, która chce go ocalić, i zakochany w niej przyjaciel. Ich losy splatają się w tragiczny węzeł, a decyzje podjęte w czasie wojny wydają mroczne owoce długo po jej zakończeniu. 
Oparty na prawdziwej historii „Posusz” to mroczna i pełna napięcia powieść o przyjaźni wystawionej na próbę, zdradzie, której nie da się ukryć, a także tożsamości rozrywanej przez historię. Bo bohaterstwo nie ma narodowości, a zbrodnia i wina wychodzą po latach na światło dnia nawet spod korzeni martwych drzew.

Po zeszłorocznym sukcesie "Gołoborza" (recenzja - klik!), Maciej Siembieda wraca w te samo miejsce, w podobny czas. II wojna światowa i czas PRL-u to tło tej opowieści, tło żywe, tętniące, które pozwala na to, by prawdziwa historia i prawdziwe emocje przenikały się z fikcją literacką. Doskonale utrzymane napięcie, postacie, których nie da się zapomnieć i to, za co kocham każdą jedną książkę tego autora - swoboda, a zarazem wyczucie języka, dzięki któremu tak naprawdę można rozpatrywać tę powieść w kategorii literatury pięknej. Autor pochyla się nad losem jednostki wrzuconej w wir historii świata, przygląda się temu, jak pod jej naciskiem zatraca się jej tożsamość - to podstawowe zagadnienie, na którym buduje tę opowieść, jednak na pewno nie jedyne... Tych, którzy prozę autora już znają, z pewnością nie muszę zachęcać do wpisania "Posuszu" na listę książek do przeczytania jeszcze w tym roku, a tym, którzy jeszcze nie mieli z jego piórem do czynienia mówię: sięgnijcie po tę powieść. Bez względu na to, jakie gatunki preferujecie na co dzień, "Posusz" Was zachwyci. 


Autor: Maciej Siembieda
Tytuł: Posusz
Data premiery: 30.11.2026
Wydawnictwo: Znak Literanova
Liczba stron: 576
Gatunek: powieść historyczno-sensacyjna


Książka dostępna jest w przedsprzedaży. 


We współpracy ambasadorskiej z Wydawnictwem Znak Literanova. 



Podoba Ci się to, co robię?
Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!